Αρχιτεκτονική και μοντερνισμός στην Κύπρο

architecture-and-modernism-in-cyprusΤο νησί της νοτιοανατολικής Μεσογείου έχει πλούσια αρχιτεκτονική ιστορία, που αρχίζει γύρω στο 7000 π.Χ. με τον νεολιθικό οικισμό της Χειροκρίτιας, συνεχίζεται με τα συναρπαστικά ευρήματα της Λίθινης και Χάλκινης εποχής και φτάνει στην κυριαρχία των Φοινίκων, Ασσυρίων, Αιγυπτίων στα εδάφη του. Στην Κύπρο συναντάει κανείς σημαντικά κλασσικά, ελληνιστικά και ρωμαϊκά μνημεία μαζί με απομεινάρια του ένδοξου μεσαιωνικού παρελθόντος, όπως βυζαντινές εκκλησίες, γοτθικά και ενετικά κτίρια και οθωμανικά τζαμιά, χάνια και αρχοντικά.

Η σύγχρονη αρχιτεκτονική στην Κύπρο ήταν αρχικά συνδεδεμένη με την αποικιοκρατική εμπειρία του νησιού, που πέρασε στη Βρετανική κατοχή το 1878 όταν και αποκτήθηκε από την Τουρκία. Το 1925 έγινε επίσημα αποικία της βρετανικής αυτοκρατορίας και τότε ξεκίνησαν πολλά έργα ανανέωσης της υποδομής και τόνωσης της οικονομίας.

Στο πλαίσιο των γενικότερων αλλαγών, κατέφθασαν στο νησί από την Αγγλία οι πρώτοι επαγγελματίες αρχιτέκτονες και άνοιξαν τα γραφεία τους εκεί. Η αρχιτεκτονική σχεδίαση των κατοικιών αντανάκλουσε την ρεαλιστική αισθητική της εποχής σε συνδυασμό με τις ιδιαιτερότητες της τοπικής παράδοσης.

Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο, η ισχυρή τάση αστικοποίησης εισήγαγε την αισθητική του “εταιρικού μοντερνισμού” που φανερώνεται με την ανέγερση τσιμεντένιων κτιρίων, τόσο οικιστικών όσο και εμπορικών, στο κέντρο των αστικών ιστών. Το 1960 η Κύπρος ανεξαρτητοποιήθηκε και η σύγχρονη αρχιτεκτονική έγινε ακόμα πιο σημαντική, καθώς συμβόλιζε την ελευθερία και τον εκσυγχρονισμό.

Η ραγδαία αναπτυσσόμενη τουριστική βιομηχανία έφερε οργασμό ανοικοδόμησης και εκείνη την περίοδο κατασκευάστηκαν πολλά σχολεία, δημόσια κτίρια, αγορές, τράπεζες και ξενοδοχειακές μονάδες. Τα κτίρια αντικατόπτριζαν τη μεταπολεμική επανεκτίμηση του μοντερνισμού κάνοντας στροφή προς τον ιμπρεσιονισμό με τη χρήση εμφανούς μπετόν, περσίδων και αγαλμάτινων προεξοχών.

Η Κύπρος άλλαξε δραστικά ξανά το 1974 με την τουρκική εισβολή και κατοχή του βόρειου τμήματος της χώρας. Το οικοδομικό περιβάλλον αντανακλά τις ανοικτές πληγές μέσω καταυλισμών προσφύγων, στρατιωτικοποιημένων ζωνών και συνόρων που κόβουν πόλεις στα δύο. Παρά τις εντυπωσιακές και ελπιδοφόρες δημιουργίες των τελευταίων ετών, όπως το σχέδιο του Ζαχά Χαντίντ στην πλατεία Ελευθερίας στη Λευκωσία και του Ζαν Νουβέλ για την πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη, τα στρατιωτικά σημεία ελέγχου και οι υπόλοιπες περιβαλλοντικές πληγές αποτελούν μια συνεχόμενη υπενθύμιση της ανάγκης για άμεση πολιτική λύση.